Các công trình dịch vụ xã hội và các nhu cầu khác, thực trạng và giải pháp – P1

Ngoài những nhu cầu có tính phúc lợi xã hội với sự hỗ trợ ngày càng cao của Nhà nước, xã hội còn rất nhiều nhu câu khác rất phong phú đa dạng đòi hỏi toàn bộ cộng đồng phải có trách nhiệm đáp ứng cho nhau, phục vụ cho nhau trong đó người hưởng thụ và người cung cấp các nhu câu đều có lợi. Đó là dạng Dịch vụ xã hội.
Cần thiết phải có sự phân tích rõ những loại hình nhu câu đó để đưa ra những loại hình dịch vụ tương ứng cùng với những cơ sở vật chất đô thị phù hợp. Trong các Công trình công cộng và dịch vụ cần đặc biệt lưu ý cách giải quyết đi lại và sử dụng thuận tiện cho những người khuyết tật, đặc biệt ở nước ta số thương binh bệnh binh và những người bị tàn tật do chiến tranh chiếm một tỷ lệ rất lớn, riêng sói trẻ khuyết tật do bị chất độc màu da cam hiện đã có hơn một triệu em. Nêu không làm rõ và không làm tốt những vấn đề này thì sẽ không phát huy vai trò phục vụ nhân dân một cách có hiệu quả nhất, đồng thời sẽ gây sự lộn xộn trong đô thị và những lãng phí to lớn đối với các cơ sở vật chất.
chợ, siêu thị, các dãy phố chuyên doanh là 3 dạng dịch vụ lớn nhất của đô thị. Mỗi loại hình đều có những vấn đề riêng của nó và cả đối với đô thị nói chung. Ngoài ra cũng có những hoạt động khác không mang tính dịch vụ nhưng là những nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống đô thị như vui chơi giải trí, du lịch, lễ hội và những nhu câu về mặt tâm linh, những nhu cầu thường xuyên xảy ra trong cuộc sông đô thị như cần phải có những nhà tang lễ trong các khu dân cư, quán trọ rẻ tiền để cung cấp chỗ ăn ngủ mang tính từ thiện phục vụ cho những người sa cơ lỡ vận .

I. CHỢ
Chợ gồm có nhiều loại hình khác nhau:
– Chợ hán lẻ – Chợ khu vực: Chợ chỉ phục vụ nhu yếu phẩm hàng ngày cho một khu vực, một địa bàn nhất định. Vì vậy bất kỳ địa bàn dân cư nào cũng có chợ, dù là chợ có tổ chức hay chợ tự phát.
– Chợ tổng hợp: Như các Chợ Bến Thành, Tân Định, Bình Tây, An Đông v.v… Loại chợ này vừa phục vụ cho địa bàn vừa có những đặc điểm riêng biệt mà từ đó có thể thu hút được khách khắp nơi. Những chợ này thường có tính truyền thống rất cao.
– Chợ chuyên doanh và chợ đầu mối: Chủ yếu kinh doanh một mặt hàng nhâ’t định ngoài ra cũng có thêm những mặt hàng phụ khác như chợ gạo Trần Chánh Chiếu, chợ cá Hòa Bình, chợ rau Cầu Muôi, chợ thịt Phạm Văn Hai, chợ đường, chợ sắt, chợ điện tử, chợ kim khí điện máy v.v… trong đó có những chợ hoạt động vào ban đêm là chủ yếu.

1. Chợ bán lẻ
Là nơi cung câp nhu yếu phẩm hàng ngày cho con người, trước tiên và nhiều hơn cả là thực phẩm. Chợ cũng là nơi kiếm sống của một bộ phận không nhỏ người nghèo, người làm ra sản phẩm nhỏ, riêng lẻ tự đi tiêu thụ hoặc qua một lớp trung gian nhỏ. Đấy là cái khác cơ bản nhất của chợ với siêu thị. Đồng thời chợ cũng là nơi giao lưu tiếp xúc giữa người bán với người mua một cách rộng rãi nhất, tế nhị nhất, phong phú nhất, thoải mái nhất…. điều đó siêu thị cũng không có đưực.
“Tôi ghét nhât là mua hàng mà không được quyền trả giá, nói sao mua vậy. Cò kè bớt 1 thêm 2, mua mớ rau thì xin thêm cọng hành, trái ớt. Mua ký thịt thì nói sao cho người bán phải “cân giác” mới chịu. Đi từ hàng này sang hàng khác, tìm món ngon nhất và mặc cả sao cho mua được với giá thấp nhất, đó mới là nghệ thuật…”. Những chuyện như vậy làm sao có được ở siêu thị.
Lại nữa, dù không phải là thật thân quen, người bán, người mua thường có mốĩ quan hệ lúc thế này, lúc thế khác, nhưng ai cũng muôn có sự chân tình. Cái này rất khác với cô bán hàng ở “siêu thị”. Đây là ý kiến của một phụ nữ lớn tuổi và có lẽ cũng là ý kiến rất chung của nhiều người.
Vì vậy chợ sẽ tồn tại mãi – siêu thị sẽ không bao giờ thay thế được chợ.
– Không phải nơi nào cũng có siêu thị, đi siêu thị thì phải mua nhiêu hàng một lúc, không thể mua lặt vặt được, đi siêu thị phải gửi xe, gửi túi – chợ thì khác.
Con người luôn luôn thiếu những cái lặt vặt trong cuộc sống, và sự mua sắm lặt vặt ấy chẳng mây khi được sắp xếp sẵn trong thời gian biểu. Chính vì vậy chợ lề đường, chợ hẻm phố’, chợ chung cư (trong khu nhà ở), chợ trước cổng nhà máy, bệnh viện, trường học… hết dẹp nơi này mọc lên nơi khác, hết dẹp lúc này mọc lên lúc khác. Bởi vì vẫn có rất nhiều người cần mua và vẫn có rất nhiều người cần bán ở những nơi thuận tiện nhất, dễ dàng nhất.
Tuy nhiên những hình thức chợ như vậy cũng làm cho đô thị có rất nhiều điều phiền toái, như mất trật tự an ninh, cản trở giao thông, mâ’t vệ sinh môi trường… Chính vì vậy nhiều cấp chính quyền, nhiều cơ quan chức năng muốn văn minh, hiện đại hóa các ngôi chợ bằng cách dẹp bỏ các chợ nhỏ, xây dựng các chợ lớn, thậm chí cất thành 2, 3 tầng lầu.
Thực tế thì chợ tự phát ở các lề đường, và xung quanh chợ lấn át chợ nhà lồng, và lầu chợ vắng khách. Sức mua tại các chợ giảm sút 15-20% thậm chí có chợ đến 40% – chợ giảm sút ở đây có nghĩa là giảm các sạp trong chợ. Chợ Văn Thánh 511 sạp chỉ còn 107 sạp duy trì buôn bán, thành phố hiện có 2.176 sạp chợ ngưng kinh doanh chỉ làm kho chứa hàng và theo số liệu của Bộ Thương mại, cả nước hiện có 1.923.454 m2 chợ xây dựng kiên cố bị bỏ trống, chiếm 10,28% tổng diện tích chợ kiên cố. Thành phố hiện có 216 chợ chính thức. Chợ họp ở lề dường… thuộc sự quản lý của quận cũng có khoảng 200 chợ. Riêng các chợ tự phát, chợ ăn theo, gấp 3-4 lần số chợ dang hoạt động chính thức. (Theo số liệu năm 2001).
Những nguyên nhân:
Như đã nêu ở trên, nguyên nhân đầu tiên chợ phải là nơi thuận tiện nhất cho người mua lẫn người bán. Bất kỳ một sự phiền phức nào cũng làm cho họ ngại vào chợ hơn là mua ở bên ngoài.
Hàng ở chợ phải rẻ và tươi nhất nhưng có thể không phải lúc nào cũng ngon nhất, tốt nhất, do vậy người ta phải chọn lựa, phải mặc cả, phải tìm đến người bán đã quen hoặc phải để dành cho người mua đã quen.
Hoặc có thể chấp nhận đắt một chút, nhưng ngon, tốt hoặc phải thật rẻ. Cái ưu thế của chợ là ở đó.
Thế nhưng người bán trong chợ phải nộp đủ thứ phí so với chợ lê đường. Nếu chợ lề đường quận chỉ thu 500-1000đ/ngày thuế hoa chi của địa phương, thì trong chợ thu tối thiểu gấp 3-4 lần, và dối với người thuê sạp thì gấp 30-40 lần.
Thực ra các loại chợ bán lẻ, chợ khu vực không bao giờ vắng khách cả mà hoàn toàn chỉ vì những chi phí trong chợ lớn hơn, và vì sự không thuận tiện cho người mua và người bán mới phát sinh ra chợ lề đường, chợ bên hông chợ…
Mặt bằng chợ thực ra vẫn còn thiếu so với nhu cầu của người dân đô thị. Chỉ có điều là sự phân bô” của các chợ (“sự phủ kín” chợ) trên toàn bộ các khu dân cư như thế nào là hợp lý kể cả về vị trí, về thời gian là những vấn đề cần nghiên cứu kỹ về mặt xã hội.
Ngoài ra phải hình thành một mạng lưới chợ, tạo sự cân bằng hài hòa giữa chợ khu vực, chợ tổng hợp với chợ đầu mối, đổ là những vấn đề rất lớn về mặt tổ chức đô thị.