Các công trình dịch vụ xã hội và các nhu cầu khác, thực trạng và giải pháp – P3

3 . Chợ chuyên doanh và chợ đầu mối
Thành phố Hồ Chí Minh hình thành rất nhiều chợ chuyên doanh, cũ có, mà mới càng nhiều. Ớ một thành phố rất lớn, mua một thứ gì đấy phải biết chỗ nào bán, phải có nhiều để lựa chọn so sánh, đó là với người mua; còn đối với người bán thì phải có sự trao đổi, hỗ trợ, bổ sung cho nhau. Có lẽ vì thế mà hình thành nên những chợ chuyên doanh. Chợ chuyên doanh rất thuận tiện cho người mua, người bán và kể cả người quản lý nữa.
Đối với chợ chuyên doanh, sạp chợ có một vai trò- rất quan trọng. Có thể coi sạp chợ là căn nhà thứ hai của người bán hàng, họ cần được sỏ hữu phần tài sản đáng kể đó để có thể kinh doanh một cách linh hoạt, năng động. Ngược lại hiện nay họ chịu rất nhiều sự ràng buộc về các loại thuế, phí … làm cho họ không thể cạnh tranh nổi với các phương thức mua bán khác ở bên ngoài như các chợ tự phát, các cửa hàng tự phát rất ít chịu sự kiểm soát của Nhà nước. Ví dụ chợ Gạo Trân Chánh Chiếu bị chợ Gạo tự phát ở bến xe Chợ Lớn hút hết hàng và khách. Các sạp vải ở đường Châu Văn Liêm đến Đỗ Ngọc Thạch đã hút khách hàng của hơn 700 tiểu thương ở chợ vải Đồng Khánh v.v… Chợ Phạm Văn Hai quầy bán thịt phải theo các quy định rất chặt chẽ của Ban Quản lý chợ, bàn bọc Inox hoặc nhôm, phải treo thịt lên, và người bán hàng phải mang tạp dề… Các khoản chi phí: 120.000đ/tháng, phun thuốc diệt khuẩn 6-OOOđ/tháng, tiền hoa chi khoảng 500.000đ/tháng và còn nhiều khoản khác như điện, nước, vệ sinh, bảo vệ v.v… Trong khi đó các điểm bán ngoài chỉ cần trải một tấm ni lông xuống đất, không thuế, không chi phí… mà vẫn bán từ sáng đến trưa.
Chợ chuyên doanh là một dạng chợ khá đặc biệt ở thành phố Hồ Chí Minh. Chợ thường bán những thứ hàng hóa gần giống nhau, quan hệ với nhau thuộc một ngành hàng – như chợ Thái Bình bán các đồ gia dụng bằng điện và cơ khí, chợ Huỳnh Thúc Kháng bán các mặt hàng điện tử, chợ Nhật Tảo cũng bán đồ điện tử nhưng hầu hết là hàng cũ và các linh kiện, chợ sắt Hoà Bình bán phụ tùng xe máy.
Loại chợ chuyên doanh bán một nhóm mặt hàng có liên quan với nhau, gần với hình thức dãy phố chuyên doanh hơn. Có khi là chợ có nhà lồng tử tế, có khi chỉ là các dãy phố liên kết với vỉa hè và một vài tuyến đường để hình thành nên chợ, có khi là một loạt tầng trệt của một khu chung cư lớn v.v…
Những loại chợ như vậy rất khó quản lý trên nhiều mặt, nhất là quản lý hàng lậu, hàng giả, hàng cấm. Vì cũng chính từ nơi đây làm đầu mốì để phân phối các loại hàng thật có, giả có đó.
Ngược lại cũng có những chợ chuyên doanh một mặt hàng chủ yếu như thịt, cá, rau, gạo v.v… loại chợ này có tính chất là chợ đầu mối hơn là chợ chuyên doanh; Như chợ Phạm Văn Hai tập trung các đầu mối thịt vừa phân phối đi nơi khác vừa bán lẻ, chợ cá cũng vậy.
Vấn đề đặt ra là phải tuỳ theo tính chât mặt hàng và tính chất mua bán để hình thành nên những loại chợ có chức năng rõ ràng, phù hợp với loại hình kiến trúc chợ và để dễ dàng tổ chức quản lý.

3.1. Chợ đầu môi
Là loại chợ tập trung một món hàng từ nhiều nguồn tới để rồi phân phối lại cho các chợ khu vực, chợ bán lẻ.
Đặc điểm của chợ đầu mối là có khối lượng vận chuyển ra vào rất lớn, số người và xe cộ tập trung rất đông, lượng rác thải khổng lồ và thường hoạt động vào ban đêm, lúc gân sáng.
Do vậy vị trí chợ cần ở những đầu mối giao thông đường bộ hoặc đường thủy. Mặt bằng phải rất rộng, chủ yếu là mặt bằng chứ không phải nhà lồng.
– Nếu cần thiết có thể bố trí thêm một số kho.
– Hạn chế việc mua đi bán lại, bán lẻ tại chỗ.
– Nghiêm cấm việc hình thành những chợ đầu mối tự phát tại các đầu mốì giao thông.
– Phải xa khu dân cư đông đúc.

3.2. Trong thực tế cuộc sống đô thị nhất là ở trình độ chưa công nghiệp hóa, hiện đại hóa, người thành phố rất cần cổ những chi tiết nhỏ nhặt của các đồ dùng để thay thế sửa chữa, rất cần sự hoán đổi giữa cái cũ cái mới, cái mô đen, cái “quá đát” và tất yếu sẽ hình thành những nơi mua bán, đổi chác có tính tập trung. Đến đây người ta có thể tìm thấy những cái mà họ đang cần tìm.
Chợ chuyên doanh gần với dạng “chợ trời” nhiều hơn. Ở nước nào cũng có loại chợ chuyên bán sách cũ, đồ cổ, đồ cũ v.v… và thông thường người ta bố trí những mặt bằng cố định để làm nơi mua bán trao đổi, tránh sự hình thành tự phát làm ảnh hưỏng đến nhiêu mặt của đô thị.
Ví dụ: các tầng trệt của khu chung cư Nguyễn Kim là tất cả cửa hàng chen chúc bán đủ loại đồ điện. Nếu có xảy ra cháy nổ thì sẽ trở thành tai họa lớn của thành phố.
Từ chỗ bán đồ cũ, hư hỏng và phụ tùng thay thế, đồ trôi nổi… người ta bán luôn cả đồ mới – từ loại hàng thông thường rẻ tiền, đơn lẻ đến hàng mới nguyên cụm, nguyên bộ. Như vậy chợ chuyên doanh trong trường hợp này gần vđi phô” chuyên doanh hơn.
Chợ là một nhu cầu tất yếu của xã hội, không có một hình thức nào khác có thể thay thê’ được nó mà chĩ có thể vãn minh hóa, hiện đại hóa nó lên cho phù hợp với thời đại hơn. Chợ ở Việt Nam, ở các thành phô’ có tính truyền thống của nó, cần phải giữ gìn khai thác những mặt tất yếu của nó để làm phong phú thêm cho cuộc sống đô thị.
Chợ bán lẻ – chợ khu vực phải được phủ kín bằng một hệ thống chợ đơn giản với nguyên tắc có đủ mặt bằng bảo đảm vệ sinh môi trường, có thể họp vào một thời điểm nào đó trong ngày, hoặc với việc sử dụng tạm một đoạn đường nào đó, một khu đất trống nào đó trong khu dân cư.
Chợ bán lẻ phải được phủ kín các khu dân cư một cách có tổ chức, tránh tình trạng chợ tự phát vô tổ chức.
Chợ chuyên doanh là một hình thức kinh doanh mua bán lẻ tốt, nhưng nên giới hạn dưới dạng chợ buôn bán các phụ tùng, linh kiện, hàng cũ, hàng hư hỏng. Việc bán những loại hàng mới nên để cho siêu thị và các dãy phố chuyên doanh.
Chợ đầu mối phải được tổ chức lại và di dời ra khỏi các khu vực trung tâm và cận trung tâm.