Sự hình thành các khu vực Đô thị khác nhau trong nội thành cũ – P1

1. Khu nội thành cũ và sự hình thành 3 khu vực rõ ràng
1.1. Khu trung tâm: gồm phần lớn Quận 1, Quận 3, Quận 5
Đây là khu vực đô thị cũ tương đôi hoàn chỉnh về hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Tuy nhiên đa phần kiến trúc đã xuống câp và hư hỏng nặng. Các cơ sở sản xuất, kho tàng, bến bãi, cảng chợ đầu mốỉ, đât và cơ sở quân sự xen cài rất nhiều và chiếm gân 20% diện tích đất đô thị. Ngoài ra kinh rạch bị ô nhiễm, bị lấn chiếm, các khu ổ chuột lụp xụp vẫn là những mảng đô thị rất nhức nhối.
Song vì là trung tâm chính của thành phô’ nên đã tạo nên sức hút đầu tư rất mạnh của nước ngoài vào lĩnh vực bất động sản vào cuối thập niên 80 sang thập niên 90…Mặt khác vì là bộ mặt chính của thành phố nên nhà nước đã tập trung đâu tư cải tạo kinh rạch và một số khu ổ chuột lụp xụp, vì thế khu trung tâm đã có sự thay đổi rất lớn theo hướng văn minh hiện đại hơn; cơ câu vật chất của đô thị được hoàn thiện hơn, các chức năng của các trung tâm ngày càng hình thành rõ ràng hơn.
Riêng khu vực Chợ Lớn cũng có những biến đổi tương tự, nhưng vẫn giữ được sắc thái một khu đô thị người Hoa. Sự biến đổi đã có sức lan toả dần đến các quận kế cận.

1.2. Khu cận trung tâm: gồm một phần Quận 3, Quận 1, Quận Bình Thạnh cùng với các Quận 4, 6, 10, 11, Phú Nhuận
Đây là khu vực đô thị được hình thành chủ yếu trong các thời kỳ chiến tranh; nên hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị và hạ tầng xã hội rất chưa hoàn chỉnh; đa phần kiến trúc tạm bợ, bán kiên cố, rất nhiều khu ổ chuột lụp xụp, ngõ hẻm chật hẹp ngoằn ngoèo, nhiều đất sình 1’ây, nghĩa địa, kinh rạch đều bị lấn chiếm ô nhiễm, các cơ sở sản xuất nhỏ manh mún ô nhiễm. Kho tàng bến cảng và đất quân sự thời chiến. Quận 4 chỉ có hơn 400 ha nhưng gần 20% là sình lầy, hơn 20 % là cảng, kho bãi, Quận 10 gần 40% là đất quân sự.
Do vậy trong mây thập niên qua, nhât là sau thời kỳ đổi mới đã xuất hiện nhiều khu phô” mới, đường phô mới, khu nhà ở mới, nhiều công trình phúc lợi xã hội mới, đồng thời cũng tạo nên những luồng giao thông đông đúc nhất; như đường Điện Biên Phủ, Đường 3/2, Đường Hùng Vương, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Tri Phương, Lý Thường Kiệt – Những trục giao thông, nút giao thông quan trọng nhẩt thành phố.
Hiện nay khu vực cận trung tâm đang tiếp tục phát triển mạnh thành khu vực cư trú chủ yếu của nội thành, vì đất đai rẻ hơn khu trung tâm rất nhiều, các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đang được hoàn thiện, một số các cơ sở sản xuất không gây ô nhiễm được tồn tại, thương mại, dịch vụ khá phát triển. Đây là địa bàn cư trú tốt nhất không những của những người làm việc tại chỗ mà cả những người làm việc tại trung tâm, các quận ven bởi sự đi lại khá thuận tiện.

1.3. Khu các quận ven nội: chủ yếu gồm các quận Bình Thạnh, Gò vấp, Tân Bình và Quận 8
Đây là khu vực đô thị được hình thành chủ yếu sau ngày giải phóng 1975 và nhất là sau thời kỳ đổi mới. Đặc điểm của các quận này là có diện tích khá lớn chiếm 70% đất đai nội thành và đa phần là các khu đất trông trong đó đâ”t quân sự chiếm diện tích râ”t lớn (Tân Bình – Gò Vấp); các khu vực sình lầy hoang hoá và một phần đất nông nghiệp xâu.
Các quận ven tồn tại rất nhiều xí nghiệp sản xuất lớn kể cả xí nghiệp ô nhiễm đặc biệt dọc theo kinh Tham Lương, nhiều xí nghiệp sản xuất của quân đội; Sân bay đầu môi giao thông và nhiêu kho tàng bến bãi … Đặc biệt trong những năm gần đây các quận ven là “Cái túi” đựng những người mới nhập cư và những người nghèo từ các khu giải toả đến hình thành nhiều khu ở tạm bợ lụp xụp, không có tổ chức – có thể coi đây là một vấn nạn cho các quận ven.
Ngoài ra các cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đều rất yếu kém, kinh rạch còn bị lấn chiếm ô nhiễm – xu hướng này vẫn còn tiếp diễn – Có thể coi các quận ven là lãnh địa của những người nghèo đô thị và người mới nhập CƯ – Dân số Quận Gò Vẩp tăng 240%, Tân Bình tăng 220% kể từ 1979-1999 – đấy là chưa kể đến dân số tạm trú.
Các quận ven nội cũ là địa bàn đã và đang tiếp tục đô thị hoá mạnh và nhanh chóng: nhưng chất lượng đô thị hoá rất thấp và đây chính là vấn đề hết sức khó khăn phức tạp cho việc chính trang, cải tạo thành phô’ văn minh hiện đại trong tương lai.