TP.HCM công nghiệp hóa – hiện đại hóa dưới góc nhìn kiến trúc – quy hoạch

Nói đến thành phố Hồ Chí Minh là nói đến công nghiệp – công nghiệp tiên tiến của thời đại. Thành phố, nhất là thành phố lớn, chính là nơi thể hiện cao tính chất công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Đốì với thành phô” Hồ Chí Minh thì phải là những công nghiệp hiện đại nhất – công nghiệp mũi nhọn, công nghiệp kỹ thuật cao, công nghiệp có chọn lọc…. công nghiệp sạch hoặc được xử lý ô nhiễm nghiêm khắc.
Thành phố Hồ Chí Minh còn là trung tâm thương mại, tài chính, giao dịch, kinh tế đối ngoại, giao lưu văn hóa, khoa học – kỹ thuật…, do vậy thành phố phải có những kiến trúc và tiện nghi đô thị tương ứng và hiện đại nhất. Trong thời đại nền kinh tế có tính toàn cầu, hiện đại hóa là yêu cầu bức xúc.
Thành phố lớn với cơ câu chính là công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tài chính… là thành trì, là động lực của sự phát triển kinh tế của một đất nước và phải ra sức hiện đại hóa các cơ câu đó để tạo ra của cải vật chất tối đa và có chất lượng cao. Nhưng thành phô” còn chính là nơi sinh sông của hàng triệu con người. Những thập kỷ trước đây các thành phô” lớn trên thê” giới đã có mức độ công nghiệp hóa rất cao, bao gồm luôn cả công nghiệp hóa cuộc sống con người; và con người trở thành công cụ của công nghiệp hóa.
Ngày nay, trong thành phô” hiện đại, cuộc sống con người cũng phải được hiện đại hóa (văn minh hơn chứ không phải là máy móc hóa). Một thành phố hiện đại hóa phải luôn luôn bảo đảm sự cân bằng giữa 2 yếu tố: phát triển kinh tế hiệu quả và cuộc sống con người hạnh phúc.
Đối với yếu tố con người, thế nào là thành phố hiện đại hóa – Ngày nay thế giới gần như đã có những nhận thức chung:
– Chỗ ở và tiện nghi gia đình đầy đủ, ngày càng được tăng lên theo mức sống và gần gũi với thiên nhiên.
– Phương tiện đi lại dễ dàng, nhanh chóng, an toàn, thoải mái.
– Cơ sở và phương tiện nâng cao dân trí tốt nhất.
– Tiện nghi xã hội, dịch vụ công ích phục vụ cho con người trong mua sắm, vui chơi giải trí, giữ gìn sức khoẻ… tốt nhất.
– Môi trường trong sạch, kể cả một môi trường sống lành mạnh.
– Và dĩ nhiên là mọi người phải có công ăn việc làm.
Chưa bao giờ yếu tố con người được đề cao như ngày nay khi cuộc sống đô thị tiến vào hiện đại hóa. Ớ Melbourn người ta tháo bỏ bớt bến cảng để xây thêm công viên; Sông Seine – Paris những thập kỷ trước ô nhiễm là thế nay lại thấy đầy người ngồi thảnh thơi câu cá; và Singapore là điển hình của một thành phô” hiện đại hóa.
Không phải chỉ có tàu điện ngầm, tàu điện nổi mới là giao thông hiện đại. Ớ Zurich và Strabourg, ở Melbourn và San Francisco vẫn là những tàu điện bánh sắt (đương nhiên không phải như tàu điện leng keng Bờ Hồ Hà Nội thuở xưa), nhưng thật tiện lợi, thật thoải mái, thật đúng giờ chứ không vội vã, căng thẳng như Métro ở Tokyo.
Thành phố hiện đại không phải nhà nhà đều có máy lạnh (nhiệt độ Bangkok tăng lên l°c vì những chiếc máy lạnh đó), mà là một thành phố được hòa mình trong thiên nhiên – như là một phần của thiên nhiên, của sinh thái.
Một thành phố hiện đại cũng đồng nghĩa với một thành phố đẹp – Kiến trúc đẹp, cảnh quan ngoạn mục, những con đường quyến rũ và những bờ sông thoáng đãng lộng gió. Cái đẹp của một thành phố hiện đại không phải là một mảng đô thị tách biệt hẳn lịch sử và truyền thông, tách biệt thiên nhiên. Một thành phố hiện đại phải là thành phố đầy tính văn hóa và đậm đà bản sắc.
Vâng! thành phô”chúng ta đang tính đến các tàu điện ngầm và đang Quy hoạch những khu đô thị phát triển mới với những chuẩn mực như đã nêu ở trên; những khu công nghiệp kỹ thuật cao; những khu du lịch văn hóa TDTT hiện đại và những cây cầu, đường hầm xuyên lòng sông nối với trung tâm, thành phố phát triển sang bên bờ Đông Sài Gòn – Tất cả đang ở phía trước!
Còn hôm nay, thành phố chúng ta đã biến nhiều khu nhà ổ chuột thành khu ở khang trang hơn, Nhiêu Lộc – Thị Nghè là bước đi tiên phong trong việc cải tạo kinh rạch ô nhiễm; xe bus đang dần dần khôi phục và phát triển; ngã tư Hàng Xanh đã thông thoáng; nhiều công viên mới, đường phố mới và một số nhà cao tầng đang mọc lên ở trung tâm. Bộ mặt thành phố đã bắt đầu thay hình đổi dạng.
Rất nhiều người quan ngại về thành phố chúng ta trong tương lai: kẹt xe, ô nhiễm không khí, kiến trúc cao tầng và lai tạp, làm mất đi những hình ảnh của lịch sử và quá khứ, làm mờ nhạt đi bản sắc văn hóa…. Mối quan ngại đó thật đúng đắn và sâu sắc. Vì thế có người khuyến cáo: đừng làm biến dạng quá nhiều! đừng làm thay đổi quá lớn.
Song phải nhìn vào thực trạng đô thị của ta hôm nay. Những khu dân cư dày đặc với mật độ dân số 300 – 400ng/ha thậm chí có nơi 600 – 700ng/ha, với mật độ xây dựng 90 – 100%; còn rất nhiều khu nhà lụp xụp và xuống cấp nghiêm trọng, cây xanh ít ỏi, kinh rạch ô nhiễm nặng…. Vì ngay ở trung tâm thành phố cũng chưa có một đường phô” nào khang trang hoàn chỉnh tạo được bộ mặt đô thị tương xứng vđi tầm vóc, với vai trồ, vị trí của thành phố trong giai đoạn phát triển hiện nay. vẫn còn đó bao nhiêu nhức nhối, vẫn còn đó một cự ly khá xa với các thành phố trong khu vực, mặc dù những thành phố đó vẫn có những khoảng cách ít nhiều với một thành phố văn minh, hiện đại.
Song song với việc phát triển những khu vực đô thị mới chuẩn mực thì không thể không chỉnh trang cải tạo ngay thành phố hiện hữu. Chỉnh trang cải tạo thành phố cũ có những khó khăn nhất định, nhưng cũng có những thuận lợi hơn rất nhiều so với khu phát triển mới.
Chỉnh trang cải tạo là phải thay đổi, phải thay đổi rất cơ bản, và chỉ có như vậy thành phô” cũ mới tiến lên hiện đại hóa – Hiện đại hóa theo những nội dung đã nêu trên.
Qua những năm mở cửa, chúng ta đã biết được kinh nghiệm của nhiều nước, đã tiếp cận được nhiều vân đề của thời đại (chứ không đến nỗi quá ngỡ ngàng), và cũng đã có nhiều cách làm sáng tạo. Tư duy thực tiễn sẽ giúp chúng ta không chịu bó tay trước quá nhiều suy luận.
Nếu như trên nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội của đất nước, chúng ta đã có niềm tin và đã có thắng lợi, thì trên lĩrih vực xây dựng cải tạo thành phô” để trở thành một thành phô’ văn minh – hiện đại – văn hoá tiên tiến và đậm đà bản sắc, thì tại sao lại không thể có một niềm tin!.