Vấn đề bản sắc đối với kiến trúc Sài Gòn – TP.HCM – P5

Gần đây việc tái xây dựng chỉnh trang cải tạo lại một số biệt thự cũ, là một dấu hiệu tốt – các công trình đều có nghiên cứu kỹ về kiến trúc tạo được sự hài hoà với không gian đô thị hiện hữu.
• Các trường học, bệnh viện kể cả phần dân lập trong thời kỳ gần đây được xây dựng khá nhiều, nhìn chung đã giải quyết rất lớn vấn đề học hành và khám chữa bệnh cho xã hội. Tuy nhiên do đất đai nội thành bây giờ ít hơn trước, phải giải toả phải đền bù và giá đất rất cao nên các cơ sở y tế giáo dục này thường không đảm bảo được các chỉ tiêu xây dựng.
Trường học thiếu sân chơi, thiếu cây xanh. Bệnh viện phòng khám rất chật chội, thiếu chỗ giữ xe vv… Ngoài ra về hình thức kiến trúc đều thiên về hướng làm giản đơn, rẻ tiền … nên số lượng công trình nhiều, nhưng không có đóng góp gì đáng kể vào bộ mặt kiến trúc cảnh quan đô thị.
5.3. Các công trình đầu tư của nước ngoài
Thời mở cửa Việt Nam – Sài Gòn như vùng đất hoang mới được khai phá, các nhà đầu tư đổ xô vào làm ăn. Địa ốc chủ yếu là khách sạn, văn phòng, nhà ở cao cấp … là lĩnh vực đầu tư sớm nhất và quy mô nhất. Hàng chục các dự án khả thi đã được Nhà nước phê duyệt. Chỉ sau 5-7 năm hàng chục công trình cao tâng đã mọc lên tại khu trung tâm thành phố, góp phần làm thay đổi bộ mặt kiến trúc cảnh quan rõ rệt.
Tuy vẫn có nhiều người phê phán việc xây dựng kiến trúc cao tầng làm ảnh hưởng đến ” nét Sài Gòn xưa ” làm ảnh hưởng đến những kiến trúc quý giá hiện hữu, song đa số đều nhận thấy trung tâm nay đẹp hơn trước, hoành tráng hơn và bắt nhịp được với thời đại – văn minh, hiện đại.
Kiến trúc cao tầng là một quy luật tất yếu của các đô thị lớn. Chẳng phải từ cuối thập niên 60, đầu thập niên 70 Sài Gòn cũng đã bắt đầu bước vào “thế giới cao tầng” đó sao! Vân đề là làm như thế nào!
Các KTS Việt Nam, các nhà quản lý đô thị ở thành phô” Hồ Chí Minh đã có không ít đóng góp vào đây. Bằng những yêu cầu khá khắt khe về tổ chức không gian kiến trúc, bằng những sự phê duyệt khá thận trọng và cả những phác thảo gợi ý cho đến đóng góp ý kiến rất cụ thể cho từng công trình nên chúng ta đã có những thành công nhất định.
Công trình Land Mark rất hiện đại nhưng cũng “rất nhiệt đới ” và pha một chút duyên dáng.
Công trình Diamond Plaza tạo một sự tương phản rất rõ nét giữa hiện đại và cổ kính bằng cách phần bệ được giữ lại phong cách kiến trúc cũ, khôi tháp sử dụng hình khôi và vật liệu rất hiện đại. Công trình tạo được sự hài hoà với xung quanh, tạo được khung cảnh khá hoành tráng từ phía vườn cây nhìn tới, tạo được một bối cảnh vừa tương phản, vừa hài hoà cho nhà thờ Đức Bà.
Công trình Metropolitan khi đang xây dựng đã có nhiều người hốt hoảng la lớn: làm ảnh hưởng đến nhà thờ Đức Bà ảnh hưởng đến không gian Công xã Paris. Thật ra chúng ta đã rất thận trọng với công trình, bằng cách yêu cầu họ phải làm 7-8 phương án, bằng cách phải tạo đường nét hình khối hài hoà, bằng cách phải lùi vào khá sâu so với lộ giới, bằng cách cắt chiều cao khối tháp phía trước và nâng chiều cao khối tháp phía sau. Đến mức công trình bắt đầu đào móng thi công thì ta vẫn yêu cầu họ tiếp tục sửa thiết kế, khiến chủ đầu tư phải kêu lên: chậm thi công một ngày họ mất 15.000 – 20.000 USD.
Khi công trình làm xong ai cũng thấy một chút gì đó hơi ngỡ ngàng bởi công trình rất đẹp và đóng góp vào khung cảnh hoành tráng chung.
Các công trình Sài Gòn Center, Harbourview, Chancellor court, Sun Hoa cho đến khu quảng trường Mê Linh vv … các KTS của chúng ta đều đã có những đóng góp đáng kể. Đó là chưa kể đến những công trình chưa xây dựng.
Có điều cần nói rõ những công trình chấp nhận sự hướng dẫn của ta, chấp nhận những yêu cầu của ta, và trân trọng tham khảo ý kiến của ta, thì những công trình đó nói chung đều rất tốt. Còn ngược lại họ được một sự đỡ đầu hoặc bao che nào đó, hoặc phía ta phải nhượng bộ nhiều vì một sức ép nào đấy, thì y như rằng công trình đó không thành công lắm, thậm chí ảnh hưởng đến kiến trúc cảnh quan chung. Điển hình nhất là khách sạn Caravelle mở rộng và tổ hợp công trình lớn Océan Plaza ở khu nhà hát thành phố và đường Đồng Khởi, hay như bước khởi đầu với công trình PDD.
Nhìn chung lại thì thành công nhiều hơn không thành công. Kiến trúc cao tầng không phải là một hiện tượng có tính cách “Hội chứng” như một số người đã la lối – kiến trúc cao tầng hoá ra vẫn có thể hội nhập được với các cộng đồng kiến trúc hiện có, không những thế nó còn làm cho bộ mặt thành phố tiến lên một bước đến với văn minh hiện đại. Còn vấn đề bản sắc thì rõ ràng chúng ta cần phải nghiên cứu nhiều hơn nữa.
Từ Bangkok, Kualalumpua, Singapore đến Thượng Hải, Bắc Kinh đều có rất nhiều điều mà chúng ta có thể học hỏi được, có thể rút kinh nghiệm nghiên cứu được – Chúng ta đi sau có cái lợi thế của người đi sau, mà tương lai thì đang còn rất rộng dài ở phía trước.
Bản sắc kiến trúc không phải là cái gì thật huyền bí, thật cổ kính hoặc đã tồn tại lâu dài — Bản sắc kiến trúc chính là sự hoà hợp giữa kiến trúc đương đại, với thiên nhiên với con người bản địa trên cơ sở tiếp thu những cái tinh hoa nhất của thời đại, của truyền thống dân tộc và kể cả những tài năng quý giá của các KTS.
Vì vậy thời đại nào, dân tộc nào, địa phương nào cũng đều có thể có bản sắc riêng của mình – Nhưng bản sắc không phải tự có mà phải do chính bàn tay trí óc của người đương đại dày công nghiên cứu tìm tòi, tôi luyện mới có được.