Vấn đề bảo tồn kiến trúc cảnh quan tại TP.HCM – P2

2. Các giải pháp giữ gìn bảo tồn
Có một dạo dư luận thành phó’ xôn xao về những còng trình mới làm ảnh hưởng đến kiến trúc bảo tồn, và không ít người lên tiếng không cho xây dưng gì mới đế giữ gìn cho được Sài Gòn – muốn làm cái gì mới thì phải ra khỏi trung tâm Sài Gòn cũ! v.v…
Có lẽ có một số quan niệm chưa thật rõ ràng và dẫn tới lầm lãn:
• Giữa bảo tồn các công trình với bảo tổn một đô thị hoặc một khu vực đô thị.
• Giữa bảo tồn với bảo tàng.
• Mối quan hệ giữa công trình bảo tồn với toàn bộ đỏ thị, nhất là đô thị đang phát triển.

2.1. Bào tồn công trình và bảo tồn đô thị – khu vực đô thị
– Trên thế giới có nhiều đô thị thuộc diện bảo tồn hoàn toàn như thành phố Venise của Ý, như Hội An nhưng đa phần các thành phố lâu năm trên thế giới đều có những khu vực đô thị thuộc diện bảo tồn, như khu vực xung quanh Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh, khu đô thị Tô Châu cũ ở Giang Nam Trung Quốc, khu Paris cũ, Lion cũ, hay khu phố cổ Hà Nội, khu phố cổ ở Praha, Budapest ở Cộng hoà Séc và Hungari, Weima ở Đức v.v…
Và còn rất nhiều thành phố khác người ta chỉ bảo tổn, một dãy phố cổ hay phố cũ ở Singapore, Malaixia.
Dĩ nhiên trong phạm vi bảo tồn đó người ta phải giữ nguyên những kiến trúc hiện hữu, tu sửa, gia cố nhưng tuyệt đối không làm thành mới – không làm mới giả cổ – trừ phi phải hồi phục cái đã mất như trong Kinh thành Huế.
Trong phạm vi đô thị hoặc khu vực đô thị bảo tồn đó cũng không cho phép xây dựng bất kì công trình gì mới làm thay đổi hoặc phá hỏng cảnh quan cổ kính chung. Tuy nhiên điều này thường bị dân chúng vị phạm bởi chạy theo cuộc sống nơi đô thị – Điển hình nhất là khu phò cổ ở Hà Nội, hay nội thành Huế. Nhưng Hội An lại làm rất tốt – Phố phường kiến trúc – cảnh quan cho đến cái không khí cổ xưa vẫn duy trì được nhưng không phải vì thế mà cuộc sống của người dân và hoạt động đô thị không cập nhật hoá dược với văn minh hiện đại.
Ở thành phô’ Hồ Chí Minh nếu có đưa vào diện bảo tồn thì nên hồi phục lại các phố Trần Bình – Lê Tấn Kế ở hai bên Chợ Lớn, Phan Bội Châu – Phan Chu Trinh ở hai bên chợ Bến Thành.

2.2. Giữa bảo tồn và bảo tàng phải có sự khác biệt nhau rất rõ. Bảo tàng là lưu giữ nguyên xi, điều này chỉ có ý nghĩa với những vật thể nhỏ như đồ gốm, sứ, tác phẩm mỹ thuật. Đối với kiến trúc chỉ có những công trình mang tính tưởng niệm như tượng đài, Tháp Epfen, Khải Hoàn Môn, Tháp nghiêng Piza, Chùa Một Cột, Lăng Lincôn, hay Lăng Hồ Chủ Tịch v.v… Ngoài ra đa phần là giữ lại những cái cơ bản của công trình như hình thức bên ngoài, các nội thất chủ yếu bên trong, rường cột chính, những chi tiết chính, chi tiết đặc biệt hoặc quan trọng của công trình, hoặc có thể thay đổi ít nhiều cho phù hợp với điểu kiện hoàn cảnh mới, như lắp thang điện vào tháp Epfen, hoặc trang thiết bị hiện đại thêm cho các công trình – Nhưng về cơ bản không làm thay đổi về nội dung và hình thức của công trình.
Đa số công trình đều là những công trình chức năng đang sử dụng, hoặc được khai thác vào các chức nàng sử dụng khác nhau như: Nhà Bưu điện thành phố, Ngân khố, Toà án nhân dân, Thư viện Tổng hợp, Nhà hát thành phố hoặc đưa vào khai thác với chức nãng khác như Dinh Thống Nhất, Bảo tàng Cách mạng vv… ờ các nước cũng đều như vậy: Điện Louvre thành bảo tàng Louvre, Tháp Epfen khai thác cho du lịch, Ga xe lửa Dórseille đã biến thành bảo tàng mỹ thuật cận đại v.v…
Khi đã là công trình chức năng thì nó luôn luôn đòi hỏi phải đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống đương đại – tức là phải phát triển, phải hiện đại hoá – Rạp hát opera ở Lion đã thay đổi hoàn toàn phần mái bên trên để đáp ứng cho một sân khấu hiện đại, ngay đến trụ sở UBND thành phô’ Hồ Chí Minh cũng phải mở rộng kéo dài thêm cánh bên phải (phía đường Đồng Khởi) v.v…
Do vậy kiến trúc bảo tồn không phải là một cái gì đó không được đụng đến – Vấn đề chính là đụng đến như thế nào đê nó vẫn là một công trình bảo tồn, không mất đi cái lõi của nó, cái “hồn” của nó, thậm chí còn có thể bổ sung cho nó có giá trị hơn xưa, dĩ nhiên không phải là xấu hơn hoặc thiếu sự hài hoà với bản thân, với xung quanh. Nếu hiểu kĩ các công trình, thâm nhập được vào công trình thì hoàn toàn người ta có thể tìm ra cái chính nó nhưng có phần mới mẻ hơn, mang hơi thở của hiện đại hơn và nhiều thế hệ sau người ta có thể xác nhận rõ dấu ấn của từng thời đại trên công trình đó.